MAKALELER

5 Adımda Öfkenizi Tanıyın

5 Adımda Öfkenizi Tanıyın

Öfke ciddî sonuçlar doğurabilecek kapasiteye sahip olan fakat korkulacak bir duygu değildir. Ancak kişinin kendisine ve etrafındakilere zarar vermemesi şarttır. Öfke doğal ve fıtrîdir.  Öfke de mutluluk, üzüntü gibi bir doğal bir duygumuzdur. Kâinatta hiç bir şeyin başı boş yaratılmadığı düşüncesinden hareketle elbette öfkenin de işe yarar bir duygu olduğunu vurgulamak gerekir. Öfke yıkıcı bir duygu değildir. Öfke ile  düşünmeden ortaya çıkan davranışlar yıkıcı olabilir.

5 ADIMDA “ÖFKE”NİZİ TANIYIN!

1. ÖFKENİN  5 TEMEL ÖZELLİĞİ: 

Yaşadığı anı temsil etmez. Geçmiş yaşantılarla ilişkilidir. (daha önce de başıma gelmişti, sesimi çıkarmazsam beni ezerler)

  • Alınganlıkvardır. Bireyler olayları kişiselleştirir. (eğer öfkelenmezsem beni pısırık zannederler, öfkelenmeliyim!)
  • Kontrolü kaybetme kaygısı (eğer öfkelenmezsem beni yönetirler, kimseye sözümü geçiremem)
  • Tehdit altında hissetmek (eğer öfkelenmezsem bana bir zarar gelecek!)
  • Öfkeyi yaşam biçimi haline getirmek (Huy kardeşim! can çıkar huy çıkmaz. ben huysuzum beni böyle kabul edeceksiniz!

Öfkenin 5 temel özelliğini işledikten sonra  aklınıza “Öfkelenmemeliyim, öfkelenmek çok kötü bir şey!” gibi bir düşünce gelebilir. Bu düşüncenin kesinlikle doğru olmadığını vurgulamam gerekir. Başta da söylediğim gibi Öfkelenmek tamamen fıtrî bir duygudur. Öfkelenmeyeceğim diye bir şey yoktur. Bu kişinin kendisini inkâr etmesinden başka bir şey değildir.

2. PEKİ YA NEDEN ÖFKELENİRİZ?

  • Bana haksızlık yapıyor!
  • Karşımdaki insanlara haklılığımı ispatlamalıyım!
  • Yapılan incitmelere dayanacak gücüm kalmadı!
  • Tehdit altındayım. Kendimi savunmalıyım!
  • Saygı duyduğum değerlere saldırıyorlar!
  • Kaderim niye böyle ezilme üzerine kurulmuş!
  • Değerli değil miyim? Niye kimse bana değer vermiyor?
  • Ben de varım kimse farkımda değil!
  • Beni aşağılıyorlar!
  • Ben haklıyım!
  • Gücümü göstereyim, Benden korksunlar. Hep ben korkacak değilim ya!
  • Karşımdakini sindirirsem bana bir şey yapmaz!
  • Buraların kabadayısı benim. Buralarda benim sözüm geçer.
  • Üzerime gelmeyin!

yaşadığımız olaylara bağlı olarak aklımızdan böyle düşünceler geçebilir. Bu düşünceler de bizim öfkelenmemize sebep olur. Aslında bizi öfkelendiren olaylar değil, olaylar karşısında sahip olduğumuz düşüncelerdir.

3. ÖFKE NE İŞE YARAR?

Öfkelenmek insan olmanın gereğidir demiştik. Aslında öfke sanıldığı kadar da kötü bir duygu değildir.

  • Öfke, etrafınızdaki insanları, «sizi çok fena zorladıkları konusunda uyarır!»
  • Karşınızdaki kişiyi «çok fazla zorladığınızı anlamanızı sağlar!». Birileri sizin sınırınıza girdiğini hissedip geri adım atar.
  • Öfke «itici bir güçtür!» Odasını toplamayan bir çocuk kendisine karşı öfkelendiğini gören bir çocuk, odasını toplayabilir. Öfkelenmekten kastım hakaret etmek, sözel ya da fiziksel şiddet göstermek değildir. Öfkelenmek yalnızca karşınızdakine “hayır, benim sınırlarıma giriyorsun!” demenin farklı bir ifadesidir.
  • Öfke iyi bir motivasyon aracıdır.  birisine öfkelenip inatla bir işe sarılırsınız ve bu işte çok başarılı olabilirsiniz.

Peki ya, Öfkelendiğimizi nasıl anlarız?

4. ÖFKENİN FİZYOLOJİK BELİRTİLERİ

Aşağıda belirtilen semptomlardan en az ikisini hissediyorsanız öfkelendiğiniz anlamına gelebilir.

  • Baş ağrısı, migren
  • Mide ağrısı, ülser,
  • Diyabet
  • Kalp damar hastalıkları
  • Kas ağrıları, kas gerginlikleri
  • Bağırsak sorunları, kabızlık ve ishal gibi…

Öfkelenmek anlık olabileceği gibi uzun vadede de hissedilebilir. Öfkenin vücudumuzda verdiği sinyalleri tanıdıktan sonra öfke çeşitlerine değinmekte fayda var.

5. ÖFKENİN TÜRLERİ

Öfke üç ana başlıkta incelenebilir.

  1. Maskelenmiş Öfke:
  • Pasif agresif öfke şeklinde olabilir. Örneğin; küsmek, surat asmak gibi…
  • Kendine yöneltilmiş öfkedir. Tekrarlayıcı şekilde hemen hemen her olayda kendini suçlama bu öfke tipine en güzel örnektir.
  1. Patlayıcı Öfke:
  • Ani Öfke: Türk erkeklerinde en çok rastlanan öfke türüdür. Birden ortaya çıkar ve kişiler çoğu zaman öfkelendiklerinde ne yaptıklarını hatırlamazlar.
  • Utanca dayalı öfke: Bu öfke türünde kişi başkalarını suçlama yoluna gider. Derslerinde başarısız olan bir kişinin duyduğu utançtan dolayı ailesine “Sizin yüzünüzden okuyamadım”  demesi gibidir.
  • Planlanmış öfke: Bu öfke türünde organize bir tutum vardır. Örneğin ergenlik çağındaki bir bireyin evde sürekli hırçın bir tutum içinde olmasıdır. Birey öfkeli ve hırçın görünerek etrafındakilerin dikkatini başka bir yöne çeker. Böylelikle içinde bulunduğu döneme bağlı gelişen öz güven problemini gizlemiş olur.
  1. Kronik Öfke:
  • Alışkanlık yapmış olan öfke: Bu öfke türü geçmiş yaşantılarla ilgilidir. Annesinin bir olay karşısında sinirlendiğini gören kişi, kendisi de aynı olay karşısında sinirlenme zorunluluğu hisseder. Öğrenilmiş erken tecrübelerin belirleyici rolü vardır.
  • Korku bazlı öfke: Bu öfke türü isminden de anlaşılacağı üzere korkuya dayanır. Örneğin aldatılmaktan korkan birisinin eşine karşı aşırı kıskançlık beslemesidir. Genellikle bu tür öfkeye sahip bireyler “sana güveniyorum ama insanlara güvenmiyorum” diyerek takıntılı bir şekilde eşlerinin telefonunu karıştırır, kontrol eder.

Sahip olduğunuz bir hastalık öfkenin vücudunuzda yaşayan hali olabilir. Stres uykuda olan  kanser hücrelerini uyandırarak vücudunuzun kansere yakalanmasına sebep olabilir. Öfke de o stresi yaratan birincil duygulardandır. Bu yüzden öfkenin ifade edilişi, bastırılmaması gereklidir. Diğer yandan öfkelenmek insanlara karşı sınırlarınızı çizer. İnsanlar sizin alanınıza ne kadar girebileceklerini öğrenmiş olur. Görüldüğü gibi, öfkenin yıkıcı sonuçları olabileceği gibi yapıcı sonuçları da olabilir. Sonuçları kontrol edebilmek adına, sonuca yol açan “öfke” duygusunu tanımak birinci şarttır.  Bu yazımızda öfkemizi 5 adımda tanıdık. ÖFKE KONTROLÜ gelecek yazımızda, takipte kalın….

Sevgi ile…

Psk. Ayşe Kaya Göktepe

© 2014 Bahar Psikoloji Danışmanlık, Eğitim ve Yayıncılık A.Ş.