MAKALELER

Çatışmaların Ruh Sağlığımıza Yansıması: Akut Stres Bozukluğu

Çatışmaların Ruh Sağlığımıza Yansıması: Akut Stres Bozukluğu

Ülkemizde son dönemdeki gergin atmosfer şüphesiz çocuk/yetişkin herkesin ruh sağlığını olumsuz etkilemektedir. Özellikle çatışmanın yoğun olduğu İstanbul ve Ankara illerinde doğrudan çatışma içinde kalan, ya da evlerinde olsalar da patlama-silah seslerini duyan, tankları, askerleri, meydanlardaki halkın mücadelesini izleyerek süreçten dolaylı olarak etkilenen binlerce kişinin kaygı durumu tetiklenmektedir. Milletçe bir travma yaşanıyor denilebilir.

Tüm bu süreçte ülkemizin sağduyulu ruh sağlığı uzmanları ücretsiz yas-travma tedavi hizmeti sunmaktadır. Öte yandan henüz psikolojik destek almamış pek çok kişinin ruhsal olarak yaşadıklarını doğru tanımlamak adına ‘Akut Stres Bozukluğu’nu (ASB) kısaca aktarmaya çalışacağız.

  • Akut Stres Bozukluğu (ASB) nedir?

Amerika Psikiyatri Birliği (APA) tarafından düzenlenen psikiyatrik tanı kitabına göre; Akut Stres Bozukluğu (ASB) aşırı düzeyde korku, çaresizlik ve ya dehşet duygusuna yol açan travmatik bir olaya maruz kalma sonucu ortaya çıkar.

Kişi, gerçek ya da kendisini çok korkutan biçimde ölüm, yaralanma, saldırı durumuna doğrudan maruz kalabilir, çevresinden başkalarının yaşadığına tanık olabilir, ya da dolaylı olarak yaşanan durum hakkında bilgi sahibi olarak da ASB geliştirebilir.

Yani ASB yaşamak için kişinin bizzat çatışma ya da tehdit altında kalması zorunlu değildir. Çatışmanın bizzat içinde olmasa da, doğrudan tehdite maruz kalmasa da kendi içinde güçlü şekilde kendisi ve sevdiklerinin güvenliğine tehdit, ölüm korkusu hissettiyse ASB geliştirebilir.

  • Akut Stres Bozukluğu (ASB) belirtileri nelerdir?

Bir kişinin ASB tanısı alması için aşağıdaki belirtilerin en az 9 tanesini travmatik olaydan sonraki 3-31 gün (ilk 1 ay)  süre içinde deneyimlemesi gerekmektedir.
(Belirtiler APA Psikiyatrik Tanı Kriterleri’ne göre aktarılmıştır)

  • Travmatik olaydan sonra olayla ilgili rahatsızlık veren anıların istemdışı şekilde tekrar tekrar kişinin zihnini meşgul etmesi
  • Olayla ilgili yineleyici biçimde (tekrar tekrar, defalarca) rahatsız edici rüyalar görme
  • Kişinin travmatik olay tekrar yaşanıyor gibi hissetmesi, (örneğin bir anda geçmişteki olay anına dönme, patlama varmış gibi bir odaya saklanma)
  • Travmatik olayı hatırlatan uyaranlarla karşılaşınca yoğun tepki verme (Örneğin ufak bir seste çok yoğun korkma, irkilme ya da silahlı asker ve polis görünce dehşete kapılma hissi)
  • Uzun süreli olumlu duygu yaşayamama (mutlu hissedememe, hemen kaygı ve korkuya kapılma, olaydan sonra uzun süre üzgün/mutsuz hissetme)
  • Kişinin kendisi ya da çevresi hakkında gerçeklik hissini kaybetme (aşırı bir şaşkınlık içinde olup kendini başkalarının gözünden görmek gibi gerçeklik duygusunu kaybetme)
  • Travmatik olayın önemli bir kısmını hatırlayamama (ilk patlamadan sonrasını hatırlamıyorum, çocuklar o sırada ne yaptı hatırlamıyorum gibi ifadeler=
  • Travmatik olayı hatırlatan dışsal uyaranlardan kaçınma (travma gününü hatırlatan kişilerle görüşmemek, ilgili yerlere gitmemek hatta görmemek için evden çıkmamak, haberlerden korkup tv izlememek, dışarının seslerini duymamak için evde yüksek sesle müzik açmak gibi,)
  • Travmatik olayı hatırlatan içsel uyaranlardan kaçınma (o anı, düşünceler aklına geldiğinde hemen uzaklaştırmaya çalışmak, başka şeyler düşünmeye çalışmak gibi)
  • Olay sonrası uyku bozukluğu yaşamak (uykuya dalmakta güçlük, gece irkilerek uyanmak gibi)
  • Her an tetikte olma hali (aniden bir şey olacakmış gibi sürekli temkinli olma)
  • Saldırganlık, öfke patlamaları, kızgınlık hali
  • Abartılı düzeyde irkilme tepkileri (çok az etkili ses ve görüntülerden bile aşırı etkilenme, irkilme, tepki verme)
  • Aşırı hareketlilik, yerinde duramama (oturma-yatma güçlüğü, sürekli tedirgin biçimde hareket etmek)
  • Konsantre olamama (dikkatin çok kolay dağılması, işine odaklanamama, dikkatini sürdürememe sorunları)
  • Akut Stres Bozukluğu (ASB) tedavisi nasıldır?

Akut stres bozukluğu dünya genelinde yaşanan tüm doğal afetler, büyük iş kazaları (Soma maden faciası gibi) terör saldırıları gibi toplumsal travmalardan sonra  profesyonel ruh sağlığı ekipleri tarafından başarıyla yürütülmektedir. Olaydan sonraki birkaç gün içinde ASB tedavisine başlanabilir. Yapılan bilimsel çalışmalar kısa süreli (5 ve ya 6 seanslık) travma müdahale tekniklerinin ASB tedavisinde etkili olduğunu ortaya koymuştur. Bu kısa süreli müdahale döneminde genelde ilaç tedavisine başvurulmaz. Hastanın uzun süren takibinden sonra eğer terapiye çok az yanıt verdiyse ilaç takviyesi uygulanır. Fakat ilk 1 ay içinde ASB tedavisinde bilişsel-davranışçı müdahaleler, EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma) ya da hipnoz gibi pek çok teknik uygulanmaktadır. Dünya genelinde ve ülkemizde travmaya ilk müdahalede yaygın olarak EMDR tekniği kullanılmaktadır.

  • Akut Stres Bozukluğu (ASB) tedavisi neden önemlidir?

Akut Stres Bozukluğu eğer tedavi edilmezse Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) denilen önemli başka bir ruhsal bozukluğa dönüşebilir. Bununla birlikte TSSB’ye dönüşmese bile, ASB 1 ay gibi uzun bir sürede kişinin yaşam kalitesini ciddi düzeyde düşürmektedir. ASB’den muzdarip kişiler sağlıklı uyuyamazlar, işlerine odaklanamazlar, hatta pek çoğu evinden çıkıp işine bile gitmekte güçlük yaşarlar. ASB’si olan ebeveynler çocukları için aşırı düzeyde endişelenip çocuklarının da kaygısını arttırırlar ve onların da yaşam kalitesini bozarlar. Çocuklarının dışarıya çıkmalarına, arkadaş ilişkisi kurmalarına izin vermeyerek çocuklarını asosyalleştirebilirler. Böylece kişilerde ASB belirtileri zaman içinde hafiflese de, kişiler iyileştiklerini düşünüp bir uzman desteği almazlarsa hem kendileri hem çocukları bu sürecin olumsuzu izlerini uzun süre taşıyacaklardır.

Psk. Ela Reyhanlıoğlu

© 2014 Bahar Psikoloji Danışmanlık, Eğitim ve Yayıncılık A.Ş.