MAKALELER

Özgül Öğrenme Güçlüğü (Disleksi) Nedir?

Özgül Öğrenme Güçlüğü (Disleksi) Nedir?

Disleksi; dinleme, düşünme, anlama, konuşma, okuma, yazma, matematik becerilerinin kazanılmasında ve kullanılmasında önemli güçlükleri kapsayan bir sorundur. Ayrıca; standart eğitime rağmen yaşına ve zekâsına uygun okul başarısı gösteremeyen bireylerdeki durum olarak tanımlanır. En önemli ayrıntı ise bu çocukların zeka problemlerinin olamamasıdır. Hatta disleksi sorunu olan çocuklar arasında normalin üzerinde zekâya sahip çocuklara da sıkça rastlanmaktadır.

 

Disleksi, Latince kökenli olan “bozukluk” ve “kelime” sözcüklerinin birleşiminden oluşan bir terim. Nesneleri isimlendirme, sesleri öğrenme ve hafıza alanlarında yaşanılan sorunlar bireyin sahip olduğu bilişsel beceri ve potansiyeli kullanamamasına neden olur.

 

Disleksi doğuştan gelen bir bozukluktur. Sağ ve sol beyin yarım küreleri arasındaki ilişkiyi corpus-collosum sağlar. Dislektik çocukların beyin incelemelerinde bu organın az geliştiği bulgulanmıştır. Normal bireylerde sol beyin yarım küresi daha büyüktür ancak bu çocuklarda yapılan araştırmalara göre iki yarım kürenin eşit olduğu veya sol yarım kürenin sağa göre küçük olduğu gözlenmiştir.

Bu çocuklarda; okuma, yazılı ifade, nota bilgisi, matematik becerisi, motor fonksiyonlar, organizasyon becerisi gibi birçok alan olumsuz etkilenebilmektedir.

 

ÖĞRENME SÜRECİMİZ NASIL OLUŞUR?

 

GİRDİ

GÖRSEL ALGI (gördüğü bir şekli kopya edebilme)

İŞİTSEL ALGI (söylenenleri olduğu gibi duyma)

DOKUNSAL ALGI (bir nesne hakkında sadece dokunarak doğru fikir yürütebilme)

İŞLEME/DEPOLAMA

SIRALAMA (ardışık sayabilme)

ORGANİZASYON (çantasını ve odasını yaşına uygun biçimde düzenleyebilme)

BELLEK (çarpım tablosunu ezberleme)

ÇIKTI

SÖZEL (kelimeleri doğru ve yerinde kullanabilme)

MOTOR (bisiklet sürebilme)

Dislektik çocuklar bu süreçlerin herhangi birinde sorun yaşayabileceği gibi birkaç tanesinde de yaşayabilmektedir. Bu bağlamda değerlendirilen çocuğun sorun yaşadığı aşamanın tespit edilmesi oldukça önemlidir. Çünkü zorluk alanına göre çalışma yürütülmesi büyük önem taşır.

Özgül Öğrenme Güçlüğü, 3 kategoriye ayrılır:

1-Okuma (Disleksi)

2-Yazma (Disgarafi)

3-Aritmetik (Diskalkuli)

Farklı isimlendirilmelerine rağmen tüm Öğrenme Güçlüğü tipleri için Disleksi tanımı kullanılmaktadır.

Okuma alanında güçlük yaşayan çocuklarda en sık görülen özellikleri şöyle sıralayabiliriz;

  • Okurken bazı hece,harf ve rakamları ters okurlar (ne-en, çok-koç, b-d, y-h..vs)
  • Okuma eyleminden kaçınırlar
  • Okuma hız ve nitelik açısından yaşıtlarından geridir
  • Harf-ses uyumu gelişmemiştir
  • Akıcı ve vurgulu okumakta zorlanırlar
  • Hecelemede sorun yaşarlar
  • Otomatik okuma çok sık görülür (sonunu yuvarlama gibi)
  • Okurken hece-harf ekleme veya eksik okuma görülür
  • Okudukları parçayı anlamakta zorlanabilirler, başkası okuduğunda daha iyi anlarlar.

Yazma alanında ise;

  • Yazarken isteksizlik ve çabuk yorulma çok sık görülür
  • Yazarken hece, harf ve rakamları ters yazarlar
  • Yaşıtlarına göre yazıları çirkin ve okunaksızdır
  • Tahtadakileri okurken, çekerken zorlanırlar
  • Hece bölme ve atlama yaparlar (mas-a, si-lgi..vs)
  • Küçük-büyük harf ayrımında zorlanırlar
  • Yazarken bazı hece veya harfleri atlayıp aynı şekilde ekleme yapabilirler
  • Öğretmenin söylediklerini yetiştirmekte zorlanırlar
  • Yazarken kelimeler arası hiç boşluk bırakmaz veya yanlış bölerler (yapa-bilmek-tedir gibi)

Aritmetik alanda sorun yaşayan çocuklar;

Aritmetik alanında yaşanan sorunları sıralamadan önce aritmetik becerinin gerektirdiği beceri alanlarını inceleyecek olursak; kavrama, sınıflama, sıralama, eşleştirme, dikkat, eşitlik, hacim, oran gibi becerileri sıralayabiliriz. Bu alanlarda belirgin güçlükler yaşarlar. Bunlarla beraber;

  • “Sayı” kavramını anlamakta zorlanırlar (hangi sayı daha küçük, hangisi fazla gibi ifadeler karmaşık gelebilir)
  • İşleme sağdan değil soldan başladıkları görülür
  • Eldeleri unutur veya sonuca eklerler
  • Parmak hesabına çok sık başvururlar, zihinden işlem yapmakta güçlük yaşarlar
  • Çarpım tablosu oldukça karmaşık gelir ve öğrenmekte zorlanırlar
  • Geometrik şekilleri çizmekte ve isimlendirmekte güçlükler görülür
  • Ardışık saymada zorlanırlar
  • Aritmetik sembolleri öğrenmekte zorlanırlar

Yapılan araştırmalara göre dislektik çocukların sadece % 10’u matematikte başarılı olabiliyor. %60’ı ise matematikte de sorun yaşıyor.

Aritmetik alanında görülen öğrenme güçlüğü genelde 2. veya 3. sınıfta belirgin hale gelip tespit edilebiliyor. Eğer çocuk yüksek bir IQ seviyesine sahipse bu süreç  5. sınıfta da gözlemlenebiliyor. Ancak bu alanda uzman kişilerce erken yaşta tespit edilen çocukların hangi alanda zorluklarla karşılaşacağını tespit etmesi sayesinde erken dönemde çalışma planları oluşturabilmekte ve çocuk bu süreçlere daha hazır hale getirilebilmektedir.

 

DİSLEKSİ’YE EŞLİK EDEN SORUNLAR

 

Sağ-sol karıştırma, yön bulmakta zorlanma, alt-üst gibi kavramları karıştırma, ay-gün sıralayamama, günleri öğrenmekte zorlanma, saati öğrenememe (7 yaşını geçmesine rağmen), sosyal çevrenin sözel olmayan mesajlarını kavramakta güçlük çekme, deyim ve atasözlerini anlamlandıramama, yaşıtlarına göre az gelişmiş mizah yeteneği, arkadaş ilişkilerinde güçlük yaşama, eşyalarını, ödevlerini sık sık unutma, yaşıtlarına göre daha çocuksu davranma, yargılama yeteneğinin zayıf olması gibi günlük hayatta görülebilen çeşitli ve çocuğa özgü sorunlardan bahsedebiliriz.

Eşlik Edebilen Psikolojik/Psikiyatrik Sorunlar

  • DEHB( dislektik olan çocukların %12-%25’ inde)
  • Kaygı Bozuklukları
  • Okul Fobisi
  • Panik Atak
  • Sinirlilik-Öfke
  • Tikler
  • Depresyon

Dislektiklerin Pozitif Özellikleri

  • Araştırmaya meraklı olma
  • Üretkenlik
  • Sorunlara farklı çözümler getirebilme
  • Güçlü sezgilere sahip olma
  • Sanatsal becerilere yatkın olma
  • Olayları farklı açılardan görebilme
  • Güçlü hayal kurma yeteneği

Psk. Ayşe Manap

© 2014 Bahar Psikoloji Danışmanlık, Eğitim ve Yayıncılık A.Ş.